Thế giới bên bờ vực huỷ diệt: Chuyện chưa kể về người hùng U Thant

Tháng 10 năm 1962, nhân loại đã có 13 ngày sống trong sợ hãi tột cùng, cả thế giới mấp mé bên bờ vực của một cuộc chiến hạt nhân. May mắn thay, Thế chiến thứ III đã không xảy ra, nhờ vào những quyết định sáng suốt của Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc thời điểm đó – U Thant.

Cựu Bộ Trưởng Quốc phòng Lầu Năm Góc tưởng nhớ về cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba trong quá khứ:

“Đó là một buổi tối tuyệt đẹp, khi màn đêm dần buông xuống bao phủ Washington. Tôi bước ra khỏi Phòng Bầu Dục, và khi đó tôi đã nghĩ, có lẽ mình sẽ không còn cơ hội được ngắm nhìn buổi tối ngày mai”

– Trích từ cuốn The Cold War: A World History

  U Thant 2.png

Vào tháng 10 năm 1962, nhân loại đã phải trải qua cuộc đối đầu nảy lửa nhất giữa hai siêu cường trong thời kì Chiến tranh lạnh: Khủng hoảng tên lửa Cuba. Trong phút chốc, vùng biển Carribean vốn yên bình đột nhiên dậy sóng, trở thành tâm điểm chú ý của toàn thế giới. Với tư cách là “thủ lĩnh” của hai phe Đông – Tây, cả Liên Xô và Mỹ đều muốn giải quyết cuộc khủng hoảng theo hướng có lợi cho mình, vừa ráo riết chuẩn bị cho cuộc chạy đua vũ trang, vừa triển khai cuộc đấu tranh tâm lí không khoan nhượng.

Khủng hoảng Cuba chính thức bùng phát vào ngày 14/10/1962, khi máy bay do thám của Mỹ chụp được bằng chứng cho thấy các căn cứ tên lửa của Liên Xô đang được triển khai ngay trên đất Cuba – vốn chỉ cách bờ biển tiểu bang Florida chưa tới 500 km. Việc La Havana và Moscow bí mật xây dựng các bệ phóng tên lửa mang đầu đạn hạt nhân có khả năng bắn tới các mục tiêu trên lãnh thổ Mỹ là đòn đáp trả của Liên Xô trước sự việc Mỹ triển khai tại Anh, Italia và Thổ Nhĩ Kỳ 100 tên lửa có tầm bắn vươn tới Liên Xô trong giai đoạn 1958 – 1961.  

Các nước xã hội chủ nghĩa bày tỏ lập trường ủng hộ Liên Xô khi cho rằng Cuba có quyền độc lập lựa chọn chế độ chính trị và sử dụng tất cả các biện pháp phòng vệ cần thiết bảo vệ tự do cũng như sự toàn vẹn lãnh thổ của mình, đồng thời lên án việc Mỹ phong tỏa Cuba, coi đó là sự đe dọa nghiêm trọng đối với hòa bình và an ninh thế giới. Trong khi đó, các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) lại công khai ủng hộ hành động phong tỏa Cuba của Mỹ. Sự tranh cãi giữa hai phe hết sức quyết liệt và không có nhiều cơ hội cho hòa bình. Cuộc khủng hoảng trở thành phép thử đầu tiên đối với vai trò ngăn ngừa thế chiến bùng phát của Liên Hiệp Quốc. Lúc này đây, cả nhân loại như nín lặng chờ đợi hành động của  Tổng Thư ký U Thant.

Untitled-3.png

Lo ngại về các tên lửa ở Cuba, Tổng thống Mỹ Kennedy phải chịu áp lực rất lớn từ Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân và Ủy ban Hành pháp rằng phải xâm chiếm Cuba ngay khi còn có thể. Trong khi các thành viên trong hội đồng tư vấn Mỹ bày ra các giải pháp quân sự, trong đó có cả việc đưa Cuba vào tầm ngắm, thì U Thant lại nhanh chóng đưa ra một giải pháp hòa bình: đóng băng toàn bộ hoạt động tên lửa và thực hiện đàm phán kéo dài. U Thant yêu cầu Mỹ và Liên Xô kiềm chế, tự nguyện đình chỉ việc vận chuyển mọi loại vũ khí về phía Cuba và không được có bất cứ hành động gì khiến tình hình xấu thêm. Hơn ai hết, Mỹ và Liên Xô biết rõ hậu quả của một cuộc chiến tranh hạt nhân là như thế nào. Nhận thấy đối phương không thể bị khuất phục, hai bên buộc phải nhượng bộ để đi đến đàm phán. U Thant đề nghị Liên Xô tháo dỡ tên lửa của họ để đổi lấy sự đảm bảo từ Kennedy rằng Mỹ sẽ không xâm chiếm Cuba. Vị Tổng Thư ký công khai bày tỏ sự ủng hộ giải pháp này trong các cuộc tranh luận của Hội đồng Bảo an, chưa kể đến trong buổi gặp riêng với đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Stevenson. Ông thậm chí đã gọi cho Tổng thư ký – Ngoại trưởng Hoa Kì Dean Rusk để đốc thúc đề xuất hòa bình cho nhân loại. Hai ngày sau đó, giải pháp này đã trở thành cơ sở cho thỏa thuận giữ siêu cường thế giới, góp phần xoa dịu và đưa căng thẳng từng bước xuống bậc, tạo tiền đề cho những nỗ lực ngặn chặn cuộc khủng hoảng này.

Untitled-4

U Thant là một nhà ngoại giao người Myanmar đảm nhiệm vai trò Tổng Thư ký thứ ba của Liên Hiệp Quốc từ năm 1961 đến năm 1971. Ông là người châu Á đầu tiên nằm giữ vị trí trọng yếu này. Trong nhiệm kỳ hơn 10 năm của mình, ông đã mạnh dạn lên tiếng và đề ra những giải pháp hết sức khôn ngoan để ngăn chặn hành động đe dọa nền hòa bình thế giới của hai cánh Đông – Tây.

Ông từ chối nhận lấy những giải thưởng danh giá điển hình như giải thưởng cao thứ nhì của chính phủ U NU dành tặng năm 1961 vì cho rằng những cống hiến của ông chỉ là bổn phận của người cầm quyền. Trong diễn văn tạm biệt trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, Tổng Thư ký U Thant phát biểu rằng ông cảm thấy rất nhẹ nhõm khi đã làm tròn chức vụ trong bối cảnh khủng hoảng Cuba dần đi đến hồi tốt đẹp.  Trong một bài xã luận vào năm 1971, tờ New York Times viết rằng: “Những lời khuyên khôn ngoan của người đàn ông tận tụy cho hòa bình này sẽ vẫn còn mãi sau khi ông nghỉ hưu”.

909081322.jpg

U Thant tại Phòng làm việc, 1968 (Nguồn ảnh: Getty Images)

Trong hơn 10 năm cống hiến cho Liên Hợp Quốc, U Thant đã gần như hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh mà người dân và Liên Hợp Quốc trao tặng, điển hình nhất là tháo gỡ ngòi nổ của thảm họa hạt nhân giữa hai siêu cường lúc bấy giờ. Hơn ai hết, U Thant chính là người xứng đáng nhận được một vị trí quan trọng trong sự kiện khủng hoảng hạt nhân này.

“Nhà nước, hệ thống chính trị quốc gia, hệ tư tưởng có thể đến và đi, nhưng loài người là tất cả những gì còn tồn tại mãi mãi” – U Thant

Tài liệu tham khảo:

  1. U Thant Biography
  2. UNSUNG MEDIATOR: U Thant and the Cuban Missile Crisis
  3. Khủng hoảng tên lửa Cuba và những điều chưa biết
  4. Thế giới 13 ngày bên bờ vực hủy diệt
  5. The Cold War: A World History
  6. 50 years ago: The Cuban Missile Crisis and its underappreciated hero

Nội dung: Hải My
Minh họa: Bảo Ngọc

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s